Üretim amaçlı yatırımcı, Türkiye’ye yatırım yapar mı?

Üretim amaçlı Doğrudan Yabancı Yatırım (DYY), Türkiye’ye yatırım yapar mı? Türkiye, bunu cevaplamak için önce “Yatırımcı, bu yatırımı için hammaddeyi, yarı mamulü, nihai ürünü nerede depolayacak?” sorusuna cevap verebilmelidir. 

Üretim amaçlı DYY, Türkiye’nin ekonomik büyümesi, istihdamın artması ve refahın yükselmesi için çok önemlidir.

Türkiye, 2028 yılına kadar küresel DDY’nin %1,5’ini ve CEEMENA Bölgesine yönelen DYY’nin %12’sini almayı hedefliyor. (1).

Türkiye, bu hedeflere göre her sene en az 20-25 Milyar dolar (2) DYY almalıdır.

Bu DDY’nin en az yarısı, depolanması zorunlu olan “mal” yani “üretim, toptan, perakende” sektörü olursa (3) “her 1 milyar € üretim yatırımı için 18.000 m² depolama alanı” varsayımıyla (4) DYY için her yıl için 150-200 Bin m2  nitelikli depolama alanı gerekir.

Türkiye, üretim amaçlı DYY için her yıl 150.000–200.000 m² ilave nitelikli depo alanı arz etmelidir.

Üretim amaçlı DYY, yeni üretim tesislerinin kurulması veya mevcut tesislerin kapasitesinin artırılması olup bunlar, “ham maddeler, yarı mamuller, nihai ürünler” için “depolama alanına” ihtiyaç duyar.  DYY, ülkenin dış ticaretini için ayrıca “gümrüklü antrepolara” da ihtiyaç duyulacaktır.

Depolama alanı, bir ülkenin lojistik altyapısının kalitesini yansıtır. Bir ülkede modern depolama alanlarının olması, o ülkenin yabancı yatırımcı için “doğru operasyon merkezi” yani “doğru yatırım ülkesi” olduğunun somut göstergesidir. Depolama alanı ile ilgili altyapı ve bunun gelişecek olmasına dair göstergeler, DYY girişlerini olumlu etkiler.

Bir ülkedeki depolama alanlarının niteliği ve niceliği, o ülkenin ne kadar ticari operasyona ev sahipliği yaptığının ve küresel şirketler için ne kadar doğru tedarik ülkesi olduğunu gösterir.

DYY, yeterli sayıda nitelikli depolama alanı olmaz ise bir ülkeye gelmez çünkü DYY, üretim ve satış için o ülkede yeterli niteliklere sahip depolama alanı bulamaz veya bunun için 3PL firmalardan depolama hizmeti alamaz.

Depolama alanı için “nitelikli” ifadesi, burada kilit rol oynar. Bir depo için sadece dört duvar yeterli değildir. DYY, üretim yatırımı için nitelikli yani A Klas depolara veya hizmet almak için doğru yönetilen modern (5) depolara ihtiyaç duyar.

Bir yabancı yatırımcı, üretimde kullanacağı hammaddeler, yarı mamuller ve üretip satışını yapacağı nihai ürünler için “nitelikli” depolama alanları bulamayacağını veya bunlar için depolama hizmeti alamayacağını görürse ülkeye “üretim” amaçlı yatırım yapmaya çekinir (yapmaz).

Bir ülkedeki depolama alanı arzı, nitelik ve nicelik olarak yetersiz ise depolama alanı kiralama maliyeti yükselir veya 3PL’den depolama hizmeti alma maliyeti yükselir. DYY yatırımcısı, “depolama maliyetleri çok yüksek ” gerekçesiyle yatırımını başka bir ülkeye kaydırabilir (kaydırır).

Örneğin bir yatırımcı, yatırım kararı öncesi bahse konu ülkede uygun depolama alanı olmadığını görürse, bu yatırımını başka ülkelere kaydırabilir. DYY yatırımcısı, bu durumda “burada iş yapmak imkânsız veya çok zor” diyerek gelmekten vazgeçer ve yatırımını başka ülkeye yapar.

Mehmet Şimşek, “Kalkınma Yolu ve Orta Koridor projeleriyle Türkiye, küresel ölçekte bir lojistik merkez olma potansiyeline sahiptir” demiştir (6). Oysa “depo” olmazsa ise lojistik olmaz; depo olmazsa ise Türkiye, lojistik merkez olamaz. Türkiye’de yeterli sayıda nitelikli (A Klas) depolama alanı var mı? Bilmiyoruz çünkü bunun için “ölçülmüş” veriler yok ama bu kapasitenin, hedeflenen DYY büyüklüğünü destekleyecek ölçekte olmadığını söyleyebilirim. Merak edenler, ilgili yazımı okuyabilir. (7)

Türkiye, her yıl 150.000–200.000 m² ilave nitelikli depolama alanı arz etmeli ya da bu kadarlık bir alanda hizmet verebilecek 3PL alternatifi sağlamalıdır.

Depolama alanı kapasitesi veya depolama hizmeti yetkinliği, bir ülkenin yatırım ekosisteminin temel taşıdır. Depolama imkânı olmayan bir ülke, vitrini olan ama deposu boş bir dükkân gibidir; kimse o dükkânı satın almak (DYY) istemez.

Depolar, Türkiye’nin yatırım yapılabilecek ülke olarak cazibesini gösterir.

NOT: DDY “Eylem Planı – 2026”, “Depolama Alanı” stratejilerini ve hareket planlarını içermelidir. (8) Örneğin: Depolama alanı arz planlaması yapılabilir; depolama inşaatları için destek verilebilir, yeşil depo inşası desteklenebilir; Depolama Genel Müdürlüğü kurulabilir; devlete ait araziler (Hazine, Kamu Bankaları, Belediye, Milli Emlak), depolama alanı (sıcaklık kontrollü, normal) yapmak şartı ile lojistik firmalarına “bedelsiz” verilebilir veya “çok düşük fiyatla uzun süre” kiralanabilir (AMA gelir, kâr, iş hacmi vb. düzenli kontrol edilmeli); Türkiye’deki bütün depoları (3PL ve in-house) kapsayacak yasal düzenleme yapılabilir; örneğin azami elle kaldırma ağırlığı, zeminde azami istif yüksekliği, yüksekte çalışma vs. gibi iş emniyeti için yasal düzenleme olabilir; Türkiye’deki bütün depoların (3PL ve in-house) kayıtlı olması sağlanabilir; devlet ve depolar arasındaki ilişki için “Ulusal Depo Konseyi kurulabilir; yeterli sayıda nitelikli depocu sağlanması için örneğin İngiltere’deki “Generation Logistics” benzeri çalışmalar yapılabilir (9) ve Lojistik Meslek Liselerinde “depocu” gelişimi amaçlı eğitim verilebilir.

(1) 2024-2028 Uluslararası Doğrudan Yatırım Stratejisi, https://fdistrategy.invest.gov.tr/tr CEEMENA Bölgesi: Orta ve Doğu Avrupa, Orta Doğu ve Kuzey Afrika

(2) Global foreign direct investment (FDI) rose 14% in 2025 to $1.6 trillion, https://unctad.org/news/global-foreign-investment-14-2025-growth-concentrated-developed-economies

(3) 2025 yılında “yatırım” amaçlı DDY, yaklaşık 9,6 milyar dolar olup bunun %63’ü depolama gerektiren imalat (%31,3) ve toptan & perakende (%31,6) sektörleridir. https://ticaret.gov.tr/hizmet-ticareti/yurtdisi-yatirimlar/uluslararasi-yatirim-istatistikleri

(4) Her 1 Milyar Euro değerindeki üretim yatırım için ilave 18.000 M2 depolama alanı gerekebilir, Savills, European Manufacturing Outlook Autumn 2020

(5) Yönetici, depocular, ekipmanlar, yazılım, teknolojik, güvenlik, siber güvenlik, yangın, deprem, hırsızlık, çevre, yeşil…

(6) 18.12.2024, https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/bakan-simsek-kalkinma-yolu-ve-orta-koridor-projeleriyle-turkiye-lojistik-merkez-olma-potansiyeline-sahiptir/3427250

(7)  https://www.o2lc.com/ekonomik-buyumeyi-destekleyen-depolar-hukumetlerin-goz-bebegi-olmali/

(8) Eylem Planı – 2026 https://fdistrategy.invest.gov.tr/tr/action-plans  https://fdistrategy.invest.gov.tr/tr/action-plans#04

(9) Generation Logistics programı https://generationlogistics.org/

Doğrudan Yabancı Yatırım (DYY)=Foreing Direct Investmen (FDI)