Dijitalleşmek ya da Dijitalleşmemek AMA Bir ihtimal daha var!

Hamlet’in “To be, or not to be, that is the question.” sözleri (*), genel olarak “olmak ya da olmamak; işte bütün mesele” olarak çevrilirken üstat Can Yücel ise bu sözleri “Bir ihtimal daha var, o da ölmek mi dersin.” diye çevirir. Dijitalleşmek ya da Dijitalleşmemek. Şirketler için işte bütün mesele bu AMA bir ihtimal daha var o da dükkânı kapatmaktır. 

Şirketler, ya dijitalleşmeli ya da dijitalleşmelidir. Onlar için bütün mesele budur. Onlar için diğer ihtimal ise onların dükkânı kapatarak emekli olmalı yani piyasadan çekilmelidir. Dijitalleşemeyen şirketler, sektör bağımsız, pazarını ve müşterisini dijitalleşen rakiplerine bırakacaktır.

Lojistik hizmet veren şirketler (3PL), bugün mutlaka dijitalleşmelidir. Bu şirketler için dijitalleşme haricinde başka ihtimal var mı? Var. O ihtimal, lojistik hizmeti vermeyi bırakarak piyasadan çekilmesidir.

Türkiye’de “Tedarik Zinciri ve lojistik” için dijitalleşme nasıldır? Türkiye’deki şirketlerin “tedarik zinciri ve lojistik” sistemi ve lojistik sektörü, “dijitalleşme” için hazır mı?

Tedarik Zinciri ve lojistik, Türkiye’de dijitalleşmede şirketlerin değer zincirinde en zayıf olduğu aşamadır. (1)  Türkiye’deki şirketlerin Dijital Değer Zinciri kapsamında gösterilen bütün kategoriler (üretimi, planlama, satış…) içinde “Tedarik Zinciri ve lojistik yönetimi”, 5 üzerinden 2,34 ile 2,86 arası puan ile en kötü dijitalleşme seviyesindedir. İşletmelerin Tedarik Zinciri ve lojistik yönetimiyle ilgili dört alanda yaptıkları öz değerlendirmelerin ağırlıklı ortalamaları, 5 üzerinden 2,34 ile 2,86 arası olup “Tedarik Yönetimi” için 2,51, “Müşteri Sevkiyatlarının Otomasyonu” için 2,84, “Saha ve Depo Yönetimi” için 2,86 ve “Paketleme” için 2,34 puandır.

Emre Eldener, UTİKAD Başkanı iken 7 yıl önce “Lojistikte faaliyet gösteren firmaların tamamı, 5-10 yıl sonra birer yazılım şirketi haline gelecek” diyerek aslında çok önemli ve güzel öngörü yapmıştı. (2)

Utikad’ın 2019 yılında hazırladığı rapora (3) göre:

• “Yatırım yapılan dijital dönüşüm uygulamaları” için anketi cevaplayanların %96’sı “Yazılım”, %49’u “Bulut Bilişim Sistemleri”, %20’si “Ar-Ge ve İnovasyon Merkezi”, %13’ü “Block Chain” ve %11’i “yapay zekâ” uygulamalarına yatırım yapmaktadır.
• “Dijitalleşme uygulamalarda karşılaşılan zorluklar” için anketi cevaplayanların %58’i “Yetişmiş İnsan Kaynağı”, %40’ı “Uygulama Zorluğu”, %36’sı “Finansman”, %36’sı “Firma Kültürü ve İş Yapış Şekilleri” ve %7’si “Üst Yönetim Desteği” olarak belirtmiş.
• “5 yıl içerisinde lojistik sektörüne etkisinin daha fazla olacağı düşünülen teknolojik gelişmeler” için anketi cevaplayanların %64’ü “Büyük Veri Analizi”, %62’si “Robotik ve Otomasyon Sistemleri”, %42’si “Nesnelerin İnterneti”, %24’ü “Sürücüsüz Araçlar” ve “%13’ü “3D Yazıcılar” demiştir.
• “10 yıl içerisinde gelen teknolojik yeniliklerin lojistik sektörü üzerinde yaratacağı etki” için anketi cevaplayanların %84’ü “Otomasyon ve Robot Teknolojileri ile Verimlilik Artışı”, %53’ü “Hizmet Hızı, Kalite ve Karlılık Artacak”, %44’ü “Yapay Zekâ ve Otonom Akıllı Sistemleri Nedeniyle İşsizlik Oranı Artacak”, %37’si “Yatırım Maliyetleri Artacak”, %37’si “KOBİ’ler Finansal Zorluklar Yaşayacak” ve %7’si “Lojistik Sektörü için Katma Değer

Dijitalleşme için akla çoğunlukla yazılım ve donanım satın almak geliyor. Öte yandan yazılım kullanım oranı (4), Türkiye ve Grup H’de yükselmelidir. Aksi takdirde “dijitalleşme”, Tedarik Zinciri ve lojistik için çok zor olabilir.

• ERP kullanan girişimlerin oranı, 2025 yılında Grup H’de %20,3 ve Türkiye %28,3
• CRM kullanan girişimlerin oranı, 2025 yılında Grup H’de %9,2 ve Türkiye %11,9
• İş Zekâsı kullanan girişimlerin oranı, 2025 yılında Grup H’de %5,5 ve Türkiye %6,5
• SCM kullanan girişimlerin oranı, 2017 Grup H’de %7,6 ve Türkiye %9,03

3PL’lerin teknoloji altyapısı nasıldır? Onların teknolojik altyapısı, arzu edilen “dijitalleşme” için yeterli midir? (5)

• Web sitesi sahibi olan girişimlerin oranı, 2025 yılında Grup H’de %39,6 ve Türkiye %56,5
• Sosyal medya uygulamalarını kullanan girişimlerin oranı, 2025 yılında Grup H’de %39,6 ve Türkiye %55,2
• Web sitesi ya da mobil uygulamalar üzerinden veya Elektronik Veri Alışverişi ile mal/hizmet satışı yapan girişimlerin oranı, 2024 yılında Grup H’de %4,9 ve Türkiye %13,6
• Geniş bant internet erişimine sahip girişimlerin oranı, 2025 yılında Grup H’de %95,7 ve Türkiye %97,2

Yazılıma ve donanıma sahip olmak kadar lojistik hizmet üreten ve özellikle depolarda artık zorunlu hale gelen bu yüksek teknolojiyi (yazılım, donanım) kullanacak olan çalışanlar, mutlaka “teknoloji okuryazar” olmalıdır. (6,7). Şirketler, teknoloji okuryazarlığını geliştirmeli ve bunu içselleştirmelidir. Teknoloji okuryazarlığı, “sahip olunan bu teknoloji, şirkete ve daha önemlisi müşterilere değer yaratmak için nasıl kullanabilir?” sorunun sorulmasını sağlar ve cevaplanmasını kolaylaştırır?

Beyaz yakalılar tarafından ofiste yapılan lojistik ile ilgili her iş, insana ihtiyaç duyulmadan bugünün teknolojisi ile bile çok rahat yapılabilir ve hele en fazla 10-15 yıl içinde yapay zekâ ile karar alma gelişirse, her seviyede hiçbir yöneticiye bile gerek kalmayabilir. Freight Forwarding (FF), bundan ilk etkilenen olabilir. İnsansız FF, çok yakında görülebilir. FF hizmeti (operasyon ve satış), hiçbir insan müdahalesi olmadan %100 dijital ortamda yapılabilir.

Arthur Miller’in Pulitzer ödüllü başyapıt kabul edilen “Satıcının Ölümü” oyununun filmini izlerken “dijitalleşme” durumunda “satış” ve “satıcılık” biter mi?” diye düşündüm.  “Satış” işi, bitmeyebilir ve fakat “satıcılık” ve “satıcı” mesleği, bitecek gibi görünüyor. Dijital satış, zaten sosyal medya ve sosyal ağlarda son hızla gelişiyor (büyüyor) ve sanırım, artık satıcılar için “çember daralıyor” ve “dijital satıcılık” geliyor. Bir şeye ihtiyacı olanlar, arama motorlarında farklı tedarikçileri araştırabilir (araştırıyor), onların web sayfasından hizmet ve/veya mallar hakkında detaylı bilgi alabilir (bilgi alıyor ve web sayfaları, bu seçimi etkileyecek şekilde daha etkili olabilir) ve sonunda kendine en uygunu için sipariş verebilir (veriyor).

E-ticaret platformunda hiç “satıcı” yok. İnsanlar, seçiyor ve bir “click” ile satın alıyor.

Sadece “satış” değil beyaz yakalılar tarafından ofiste yapılan lojistik ile ilgili her iş, insana ihtiyaç duyulmadan bugünün teknolojisi ile bile çok rahat yapılabilir ve hele en fazla 10-15 yıl içinde yapay zekâ ile karar alma gelişirse, her seviyede hiçbir yöneticiye bile gerek kalmayabilir.

Dijitalleşme, eğer yönetilemezse, siber saldırıları da beraberinde getirecektir. Siber saldırılara hazırlıklı olmak, dijitalleşme kadar önemlidir. Şirketler, siber saldırılara karşı doğru risk yönetimi için teknoloji okuryazarlığını geliştirmeli ve bunu içselleştirmelidir. Aksi takdirde bütün koruma tedbirleri, boşa çıkabilir. Şirketlere siber saldırılar artıyor. Özellikle Yapay Zekâ, otomasyon ve bulut platformlarının kullanılması, şirketleri siber saldırılara karşı çok daha açık hale getiriyor. Bunlar, örneğin Yapay Zekâ destekli işe alım uygulamaları, internete bağlı otonom ekipmanlar, çevrim içi görüntülü toplantılar, saldırılar için giriş kapısı olabilir. Şirketler, siber saldırılara karşı doğru risk yönetimi için teknoloji okuryazarlığını geliştirmeli ve bunu içselleştirmelidir. Çok büyük şirketlerin ve önemli sektörlerin hedef alınması, hiçbir şirketin ve sektörün siber saldırılara karşı yeterli savunmalarının olmadığını gösteriyor. (8,9)

Artık ya 100% dijitalleşme ya da dükkânı kapatmak yani Can Yücel’in dediği gibi “Bir ihtimal daha var, o da ölmek mi dersin.”  Zira dijital nakliye ve dijital depolama platformları, “satıcılara” gerek olmadığını gösteriyor. Lojistik Hizmet 3PL’ler, Emre Beyin öngörüsü gibi olmalılar.

(*) William Shakespeare, Hamlet, III. perde, I. sahne

(1) Dijital Türkiye Yol Haritası Raporu, Bilim Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Haziran 2018

(2) Lojistik Firmaları Yazılımcıya Dönüşecek, 07.05.2019,

https://www.utikad.org.tr/SektorelHaber.aspx?DataID=25199&Baslik=LOJ%C4%B0ST%C4%B0K%20F%C4%B0RMALARI%20YAZILIMCIYA%20D%C3%96N%C3%9C%C5%9EECEK

(3) Lojistik Eğilimler ve Beklentiler Araştırması – 2019 (NOT: Benzer sonuçlar, 2020 yılında yapılan Lojistik Sektöründe Eğilimler v Beklentiler Araştırmasında da görülmektedir.) https://www.utikad.org.tr/images/HizmetRapor/lojistikegilimlervebeklentilerarastirmasi2019-69161.pdf

(4) TÜİK, Girişimlerde BT Kullanım Araştırması (ERP, CRM, SCM ve İş Zekâsı yazılımı kullanan girişimler) https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Girisimlerde-Bilisim-Teknolojileri-Kullanim-Arastirmasi-2025-54012

(5)  TÜİK, Girişimlerde BT Kullanım Araştırması https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Girisimlerde-Bilisim-Teknolojileri-Kullanim-Arastirmasi-2025-54012 ve ayrıca 10 yıllık değişim için meraklısı https://www.lojiport.com/100011010100-lojistik-sektorunun-teknoloji-ile-sinavi-91463yy.htm linkindeki yazımı okuyabilir.

(6)  Meraklısı https://www.o2lc.com/fabrikalasan-depolar/ linkindeki yazımı okuyabilir.

(7) Meraklısı https://www.o2lc.com/depo-yoneticileri-mutlaka-dikkat-etmeli/ linkindeki yazımı okuyabilir.

(8) Meraklısı https://www.o2lc.com/delikli-demir-cikti-mertlik-bozuldu/ linkindeki yazımı okuyabilir.

(9) Meraklısı https://www.o2lc.com/tedarik-zincirini-etkileyebilecek-tehlikeler/ linkindeki yazımı okuyabilir.