Mardin, Muş vs. Mısır VE Bartın, Batman, Bayburt, Bingöl, Bitlis vs. Bangladeş

Başta tekstil sektöründeki olmak firmalar olmak üzere çok sayıda firmanın, 2025 yılında “üretimi Türkiye’den Mısır’a taşıma” haberini okuduk. 100’lerce firma, 2025 yılında ve önceki yıllarda üretimlerini sadece Mısır’a değil Bangladeş, Fas ve Cezayir’e de taşımış. 

Türkiye’nin batısındaki illerimizde üretim yapan firmalar, Türkiye’nin doğusundaki “Mardin, Muş” illerimiz yerine niçin “Mısır” ülkesine gidiyor?

Türkiye’nin batısında illerimizde üretim yapan firmalar, Türkiye’nin doğusundaki “Bartın, Batman, Bayburt, Bingöl, Bitlis ” illerimiz yerine niçin “Bangladeş” ülkesine gidiyor?

Devlet, özellikle Türkiye’nin doğusundaki iller için örneğin KDV istisnası, gümrük vergisi muafiyeti, vergi indirimi, yatırıma katkı oranı, sigorta primi işçi ve işveren payları, faiz ve kâr payı, gelir vergisi stopajı, yatırım yeri tahsisi ve bina-inşaat harcamasında KDV iadesi gibi “güzel” genel ve bölgesel destekler (1) veriyor.

Peki firmalar, bu desteklere ve örneğin lojistik, gümrük, kültür, kalifiye işçi, soruna müdahale, Mısır’da veya Bangladeş’te yaşamak gibi birçok zorluğa rağmen niçin Mısır’a veya Bangladeş’e gidiyor?

Firmalar, Cumhurbaşkanı Sayın Erdoğan’ın “Emek yoğun sektörlerimizdeki işletmelerin, batıdaki büyükşehirlerden Anadolu illerimize taşınmasını teşvik ediyoruz.” gibi güçlü sözlerine (2) rağmen “Mardin, Muş, Bartın, Batman, Bayburt, Bingöl, Bitlis” illeri yerine niçin yerine “Mısır, Bangladeş” gibi ülkelere gidiyor?

Sadece “ucuz” iş gücü, Türkiye’deki “Mardin, Muş, Bartın, Batman, Bayburt, Bingöl, Bitlis” illeri yerine “Mısır, Bangladeş” gibi ülkelere gitmek için yeterli mi?

Öte yandan Lojistik Master Plan’a (TLMP) göre Türkiye’nin mevcut durumunda “üretim, çekim ve yük akış yönü” kapsamında öne çıkan ve etkili olan iller (İstanbul, İzmir, Kocaeli, Ankara) ve bölgeler (Marmara, Ege), 2035 ve 2050 yıllarında da AYNI kalmıştır. Oysa mevcut durum, 2035 ve 2050 yılına kadar değişebilir (değişmelidir). Türkiye’nin üretimi, batıdan doğuya kaymalıdır. (3)

Türkiye’nin üretiminin batıdan doğuya kayması, olası büyük İstanbul ve Marmara Bölgesi depremine karşı önlem olabilir. Muhtemel depreme karşı önlem olması ve hatta nüfus yoğunluğunu azaltmak amacıyla İstanbul ve İzmit’teki sanayi tesisleri, 10-15 yıl içinde Anadolu’daki illere taşınmalıdır. 10 yıl önceki “Türkiye’de TZY ve Lojistik Yapılanması için Değişim Vakti (06.11.2015)” yazımda (4) “İstanbul ve hatta İzmir merkezli üretim ve lojistik yerine Anadolu merkezli üretim ve lojistik olmalı” diye yazdım. Geçen 10 yılda bilgim artı ve 6 Şubat Depremini yaşadık. Bugün bu değişimin, artık zorunlu olduğunu görüyorum. İstanbul ve yakın coğrafyasında bulunan Tüpraş ve benzeri kimyasal tesisler haricinde üretim tesisleri ve bunların yan sanayisi, en geç 15 yıl içinde Anadolu’daki illere taşınmalıdır. Bu yapılırken dikkat edilmesi gerekenler için “Türkiye’de TZY ve Lojistik Yapılanması için Değişim Vakti-2 (15.02.2024)” yazım okunabilir. (5)

Türkiye’de “batı” yerine “doğu” odaklı üretim, İstanbul’da bulunan büyük dağıtım merkezleri veya depolar için bile olabilir. Türkiye’deki kara yolu altyapısı (özellikle otoyollar), bu illerin bazılarından İstanbul’a her gün vakit kaybetmeden taşıma yapılmasını sağlayabilir. Bu illerden İstanbul’daki daha küçük depolara komple kamyonlara ve daha sonra gerekirse şehir içi depolara mikro dağıtımlar organize edilebilir.

Türkiye’nin batısında üretim yapanların, Türkiye’nin doğusundaki iller yerine başka ülkelere gitmesinin sebepleri, çok iyi analiz edilmeli ve bunun önlenmesi için gerekirse çok daha güçlü “maddi” destekler getirilmelidir.

NOT: “Mardin ve Muş” illeri, “Mısır” ülkesi ve “Bartın, Batman, Bayburt, Bingöl, Bitlis” illeri ise “Bangladeş” ülkesi ile “ahenkli” olması amacıyla seçildi. Diğer iller de bu yazının ana amacı için vurgulanan “Mardin, Muş, Bartın, Batman, Bayburt, Bingöl, Bitlis” illeri gibi düşünülebilir.

(1) İl Bazlı Bölgesel Teşvik Sistemi http://www.yatirimtesvik.com.tr/category/bolgesel-tesvik/il-bazli-bolgesel-tesvik-sistemi ve http://www.yatirimtesvik.com.tr/category/genel-tesvik/genel-tesvik-uygulamalari

(2) https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/cumhurbaskani-erdogan-kabine-toplantisinin-ardindan-millete-seslendi-01-12-25

(3) Meraklısına TLMP ile ilgili yorumlarımı gönderebilirim veya meraklısı, TLMP ile ilgili yorumlarımı https://www.linkedin.com/feed/update/urn:li:activity:6767087599061364737/  linkinden okuyabilir.

(4) https://www.lojiport.com/turkiyede-tzy-ve-lojistik-yapilanmasi-icin-degisim-vakti-91490yy.htm

(5) Türkiye’de TZY ve Lojistik Yapılanması için Değişim Vakti (2) 15.02.2024 https://www.linkedin.com/pulse/t%25C3%25BCrkiyede-tzy-ve-lojistik-yap%25C4%25B1lanmas%25C4%25B1-i%25C3%25A7in-de%25C4%259Fi%25C5%259Fim-vakti-oru%25C3%25A7-kaya-dlexf/?trackingId=R71NfXYmTHOzmgrEy4%2Bp%2Bw%3D%3D